Brak selenu w organizmie może długo rozwijać się bez wyraźnych sygnałów, ponieważ zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest niewielkie, a jego znaczenie — wbrew pozorom — bardzo szerokie. Selen uczestniczy w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym, wspiera odporność, wpływa na pracę tarczycy, bierze udział w procesach naprawy DNA i ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego.
Rola selenu w organizmie
Selen należy do pierwiastków śladowych, ale jego nieduże ilości wystarczają, by wpływać na wiele procesów zachodzących w ciele. Bierze udział w syntezie selenoprotein, w tym peroksydazy glutationowej, która pomaga chronić komórki przed wolnymi rodnikami. Uczestniczy także w działaniu dejodynaz, czyli enzymów związanych z aktywnością hormonów tarczycy.
Dzięki temu selen wspiera odporność, pracę tarczycy, ochronę serca i naczyń krwionośnych oraz mechanizmy naprawcze DNA. Ma również znaczenie dla płodności kobiet i mężczyzn. Organizm potrzebuje go codziennie, choć w niewielkiej ilości — u dorosłych zalecane spożycie wynosi około 55 µg na dobę, a u kobiet w ciąży i karmiących potrzeby rosną do 60–70 µg.
Pierwsze objawy niedoboru selenu
Niedobór selenu osłabia aktywność selenoprotein, dlatego organizm gorzej radzi sobie z ochroną komórek przed stresem oksydacyjnym. Pierwsze sygnały bywają mało charakterystyczne, co oczywiście znakomicie utrudnia szybką reakcję, bo zmęczenie i spadek odporności łatwo zrzucić na pracę, pogodę albo tę klasyczną kategorię życiową pod tytułem „tak już jest”.
Do objawów braku selenu należą przede wszystkim przewlekłe zmęczenie, osłabienie mięśni, suchość skóry, łamliwość włosów oraz częstsze infekcje. Niedobór może też odbijać się na funkcjonowaniu tarczycy, ponieważ selen uczestniczy w przemianach hormonów tego narządu. Przy dłużej utrzymującym się braku pierwiastka mogą pojawić się poważniejsze konsekwencje zdrowotne, w tym zaburzenia pracy serca oraz problemy ze stawami i wzrostem u dzieci.
Jak uzupełniać selen i co wspiera jego działanie
Selen można dostarczać z diety. Jego źródłami są ryby morskie, owoce morza, podroby, jaja, rośliny strączkowe, produkty zbożowe oraz orzechy brazylijskie, które wyróżniają się bardzo wysoką zawartością tego pierwiastka. Ilość selenu w żywności zależy jednak od zasobności gleby, dlatego w niektórych regionach sama lokalna dieta może dostarczać go zbyt mało.
W przypadku ryzyka niedoboru można rozważyć suplementację, a jedną z dobrze przyswajalnych form jest selenometionina. Działanie selenu uzupełniają jod, cynk, kwasy omega-3 oraz witamina D, ponieważ wspierają tarczycę, odporność i ochronę komórek przed stanem zapalnym. Uzupełnianie selenu warto jednak traktować rozsądnie, z uwzględnieniem diety i indywidualnych potrzeb organizmu.
